Oogziekten bij de toypoedel: PRA, staar en het ECVO-onderzoek

Een toypoedel die 's avonds ineens tegen de deurpost loopt, of een waas die je op een foto ziet en in het echt nog niet opviel: bij een ras dat vijftien jaar of ouder kan worden, krijgen de ogen vroeg of laat aandacht. Twee aandoeningen kunnen tot blindheid leiden: PRA en staar. Tegen de eerste bestaat een DNA-test, tegen de tweede niet. Dat verschil bepaalt wat je van een fokker mag verwachten en waar je zelf op let.

Wat er op de lijst staat

De ECVO, de Europese vereniging van dierenoogartsen, houdt per ras bij welke oogaandoeningen erfelijk zijn of daarvan verdacht worden. Voor de toypoedel staan daar onder meer:

• PRA (prcd-vorm): afsterven van het netvlies, bij deze vorm vanaf ongeveer drie jaar zichtbaar.
• Staar (cataract): troebeling van de lens, bij alle poedelmaten. Hoe het precies overerft is onbekend.
• Glaucoom: te hoge oogdruk, bij de toy vaak door een nauwe afvoerhoek in het oog.
• Distichiasis: extra wimpers die tegen het hoornvlies kunnen schuren. Komt bij alle poedelmaten veel voor.
• Hoornvliesdystrofie en een onderontwikkelde oogzenuw, die zeldzamer zijn.

Tranende ogen met bruine strepen staan niet op die lijst. Dat is meestal een afvoerkwestie, geen erfelijke oogziekte; zie tranende ogen bij de toypoedel.

PRA: eerst het donker, dan de dag

Bij prcd-PRA gaan eerst de staafjes in het netvlies achteruit, de cellen voor zien bij weinig licht. Het eerste signaal is dus nachtblindheid: aarzelen in de schemering, niet meer de donkere gang in willen. Daarna volgen de kegeltjes en verdwijnt ook het zicht overdag. De klachten beginnen meestal pas rond drie tot vijf jaar, en de hond kan uiteindelijk volledig blind worden. Er bestaat geen behandeling.

Wel is PRA goed te voorkomen. De prcd-vorm erft autosomaal recessief over: een pup wordt alleen ziek als hij van beide ouders de afwijkende variant krijgt. Met een wangslijmvlies-test weet een fokker of zijn hond vrij, drager of lijder is. De Nederlandse Poedel Club staat fokken met een drager toe, maar alleen met een vrije partner, en nooit drager met drager of met een lijder. Twee vrij geteste ouders geven deze vorm niet door.

Staar: veel voorkomend, geen test

Bij staar wordt de lens troebel en komt het licht niet meer bij het netvlies. De toypoedel scoort hier opvallend hoog. In een Noord-Amerikaanse studie had 10,2 procent van de toypoedels staar. In een Koreaanse studie (Seoul) onder 561 kleine honden met staar waren toy- en dwergpoedels samen goed voor 20 procent, en daarbinnen hadden teven twee keer zo vaak staar als reuen. Staar kan al bij een pup van enkele maanden te zien zijn, maar bij de dwergpoedel lag de gemiddelde leeftijd bij de diagnose in die studie op 9,6 jaar.

Anders dan bij PRA bestaat er voor staar bij de poedel geen DNA-test. Het enige middel is het jaarlijkse oogonderzoek van de ouderdieren, en dat vangt alleen honden bij wie de staar al zichtbaar is.

Let op diabetes. Poedels hebben een verhoogd risico op suikerziekte. In Zweedse verzekeringsdata ging het om 24 gevallen per 10.000 hondjaren, tegen 13 in de totale populatie. Van de honden met diabetes krijgt de helft binnen ongeveer een half jaar staar en 75 procent binnen een jaar. Veel drinken en plassen bij een oudere toypoedel is dus ook een oogkwestie. Een gezond gewicht verlaagt het risico op diabetes.

Waas of staar?

Bijna elke hond ouder dan zeven jaar krijgt een blauwgrijze glans op de lens. Dat heet nucleaire sclerose: de lens verhardt met de jaren, maar het licht komt er gewoon door en de hond ziet vrijwel normaal. Staar blokkeert het licht wel. Kan de dierenarts met de oogspiegel het netvlies nog zien, dan gaat het meestal om sclerose. Trekt de waas snel op, of stoot je hond zich, laat het dan binnen een paar dagen bekijken. Meer over oude ogen staat in een oudere toypoedel verzorgen.

Wanneer is het spoed?

Een rood of troebel oog waar je hond pijnlijk mee knijpt, een verwijde pupil of een oog dat groter lijkt dan het andere: dat kan acuut glaucoom zijn. Bel meteen de dierenarts, ook 's avonds. Zonder snelle drukverlaging kan het oog binnen 24 tot 48 uur blind zijn.

Opereren of niet

Staar is te opereren. Met phaco-emulsificatie wordt de troebele lens via een klein sneetje vergruisd en weggezogen, meestal gevolgd door een kunstlens. Vooraf controleert de oogarts met een echo en een elektroretinogram (onder narcose) of het netvlies nog werkt. Bij PRA heeft een nieuwe lens namelijk geen zin. In ruim 90 procent van de gevallen verbetert het zicht. De ernstigste complicaties zijn glaucoom (rond 5 procent) en netvliesloslating. Nederlandse verzekeraars noemen €1.200 tot €1.800 voor één oog en €2.000 tot €3.000 voor twee, plus €150 tot €300 voor het vooronderzoek. Een reden om de verzekering te regelen voordat er iets te zien is.

Leven met minder zicht

Een hond leunt sterk op neus en gehoor. De belangrijkste regel voor een slechtziende hond: laat de indeling van je huis zoals die is, inclusief de voer- en waterbak. Zet een traphekje voor de trap, laat van je aanwezigheid weten voordat je je hond aanraakt en geef de neus werk met een snuffelmat. Ideeën voor spelletjes op geur staan in hersenwerk voor je toypoedel.

Wat je van een fokker vraagt

De Nederlandse Poedel Club stelt voor de ouderdieren een ECVO-oogonderzoek én een DNA-test op PRA verplicht, naast het knieonderzoek. De DNA-test hoeft maar één keer, maar het oogonderzoek moet elk jaar opnieuw zolang er met de hond gefokt wordt. Volgens de Raad van Beheer is de uitslag twaalf maanden geldig en mag alleen een dierenarts uit het ECVO-panel het onderzoek doen. Het is geen dure test: praktijken rekenen er ruwweg €55 tot €75 voor. Vraag dus naar een uitslag die gold op de dekdatum, van beide ouders. Een fokker die daar vaag over doet, laat je gaan. Meer in onze fokker-checklist en het overzicht van de gezondheid van de toypoedel.

Kort samengevat

• PRA begint met nachtblindheid, meestal vanaf drie tot vijf jaar. Er is geen behandeling, maar de prcd-vorm is met een DNA-test uit te sluiten.
• Staar komt bij toy- en dwergpoedels bovengemiddeld vaak voor. Er is geen DNA-test, dus het jaarlijkse ECVO-onderzoek van de ouders is de enige controle.
• Een blauwe waas bij een oude hond is meestal onschuldige lenssclerose. Snelle troebeling of stoten laat je binnen een paar dagen nakijken.
• Een rood, pijnlijk oog met een wijde pupil is spoed: glaucoom kan binnen een à twee dagen blind maken.
• Een staaroperatie helpt in ruim 90 procent van de gevallen en kost €1.200 tot €3.000.