Legg-Calvé-Perthes bij de toypoedel: een jonge hond die mank gaat lopen

Je toypoedel is een maand of zes, rent en speelt zoals het hoort, en dan valt je iets op: hij ontziet een achterpoot. Eerst alleen na het spelen, een paar weken later ook gewoon tijdens de wandeling. Geen ongeluk gezien, geen sprong die misging. Bij een jonge, kleine hond die zo geleidelijk manker gaat lopen, denkt een dierenarts al snel aan één ding: de ziekte van Legg-Calvé-Perthes.

Wat er in de heup gebeurt

De kop van het dijbeen is het bolletje dat in de heupkom draait. Bij een jonge hond is dat bot nog in ontwikkeling en afhankelijk van een kwetsbare bloedtoevoer. Bij Legg-Calvé-Perthes valt die doorbloeding weg. Het bot in de heupkop krijgt geen zuurstof meer, sterft af en wordt zwak. Onder het gewicht van de hond zakt de kop in en vervormt hij, waardoor de heup niet meer soepel draait. Dat doet pijn, en op termijn ontstaat artrose. In vaktaal heet het avasculaire necrose van de femurkop.

Waarom de bloedtoevoer wegvalt, is niet precies bekend. Wel staat vast dat het vooral kleine rassen treft. De Cornell-universiteit noemt de toy- en dwergpoedel in één rij met de yorkshire terriër, de chihuahua, de dwergpinscher, de papillon en de pomeriaan. Ook kleine kruisingen kunnen het krijgen. Het is daarmee een van de aandoeningen die naast patella luxatie op de lijst van gezondheidsaandachtspunten van de toypoedel staat.

Wat je ziet, en wanneer

De klachten beginnen meestal tussen 4 en 11 maanden oud, terwijl de heup nog groeit. Let op:

• Kreupelheid aan één achterpoot die over weken langzaam erger wordt. Soms begint het juist plotseling.
• Pijn of piepen als je de heup beweegt of het been naar achteren strekt.
• Stijf opstaan, geen zin meer om te rennen of op de bank te springen.
• Een dunner dijbeen aan de aangedane kant: de spieren slinken doordat het been minder gebruikt wordt.
• Soms een knarsend gevoel in de heup.

Meestal is één heup aangedaan. In een Hongaarse reeks van 43 honden ging het bij vijf honden, ongeveer 12 procent, om beide heupen.

Het verschil met patella luxatie is handig om te kennen. Bij patella luxatie zit het probleem in de knie en zie je het typische huppelpasje: een paar passen op drie poten en dan weer normaal verder. Bij Legg-Calvé-Perthes zit het in de heup en wordt de kreupelheid juist geleidelijk erger en blijft ze. Een dierenarts maakt het onderscheid; zelf hoef je alleen te zien dat er iets niet klopt.

De diagnose: röntgenfoto's

De dierenarts kijkt naar leeftijd, ras en het verloop van de klachten en onderzoekt de heup met de hand. De diagnose wordt bevestigd met een röntgenfoto van de heupen. In het begin kunnen de veranderingen op de foto nog subtiel zijn; dan wordt soms na een paar weken een nieuwe foto gemaakt. Laat een kreupele pup dus niet maandenlang aanmodderen in de hoop dat het een verrekking is.

Behandelen: waarom het meestal een operatie wordt

Rust en pijnstilling helpen maar bij een minderheid van de honden. De meeste houden pijn in de heup, ook met medicatie, en de vervorming gaat niet terug. Daarom is een kopresectie de gangbare behandeling. De chirurg verwijdert de aangetaste heupkop en de hals van het dijbeen. Er ontstaat daarna een stevig bindweefselgewricht, en omdat de spieren rond de heup het werk overnemen, gaat dat bij een lichte hond als een toypoedel doorgaans heel goed. De vooruitzichten zijn zeer goed: de meeste honden lopen na de revalidatie weer pijnvrij en kunnen gewoon rennen en spelen. Een totale heupprothese bestaat ook, maar die wordt door een orthopedisch specialist gedaan en vooral bij grotere honden overwogen.

Wat de afloop bepaalt, is de revalidatie. Fysiotherapie begint vaak al een paar dagen na de operatie, met rustig bewegen van het gewricht. Zwemmen kan helpen zodra de hechtingen eruit zijn. Reken op een paar maanden waarin je stap voor stap opbouwt. In die periode helpt een kleine bench om de rust echt rust te laten zijn. Een pup die al aan de bench gewend is, heeft het dan makkelijker; zie benchtraining voor de toypoedel. Een herstelshirt is voor veel honden prettiger dan een kap.

Over de kosten valt geen vast bedrag te noemen: dat verschilt per kliniek en hangt af van foto's, operatie, medicatie en fysiotherapie. Vraag vooraf een offerte waarin dat allemaal staat. Heb je een hondenverzekering, kijk dan in de voorwaarden hoe aangeboren en erfelijke aandoeningen behandeld worden en of de klachten vóór de ingangsdatum al bestonden. Omdat dit een aandoening van jonge honden is, is dat precies de reden om een pup vroeg te verzekeren.

Erfelijk, en wat dat voor de fokker betekent

Erfelijkheid speelt een belangrijke rol. Bij meerdere rassen zijn erfelijke risicofactoren gevonden, maar het overervingspatroon is niet vastgesteld en waarschijnlijk zijn er meerdere genen bij betrokken. Er is geen DNA-test. Het advies is helder: honden met Legg-Calvé-Perthes horen niet in de fokkerij. Het staat niet in de verplichte gezondheidstests zoals patella, ogen en prcd-PRA, dus je moet er zelf naar vragen. Een goede fokker weet of het in de eigen lijnen is voorgekomen en zegt dat eerlijk. Een broodfokker die "alle pups zijn gezond" roept zonder iets te kunnen laten zien, weet het niet of zegt het niet.

Na de operatie: thuis

• Gewicht laag houden. Een slanke hond belast het nieuwe gewricht minder. Lees overgewicht bij de toypoedel.
• Springen beperken. Een hondentrapje bij bank of bed scheelt veel klappen.
• Rustig opbouwen. Eerst korte wandelingen aan de lijn, daarna langer. Overleg voordat je weer met hondensport begint.
• Hersenwerk tijdens de rustweken. Een pup die niet mag rennen, verveelt zich snel. Hersenwerk houdt hem bezig zonder de heup te belasten.

Kort samengevat

• Legg-Calvé-Perthes is het afsterven van de heupkop door een wegvallende bloedtoevoer, vooral bij kleine rassen zoals de toypoedel.
• De klachten beginnen meestal tussen 4 en 11 maanden: geleidelijk erger wordende kreupelheid aan één achterpoot.
• Diagnose met röntgenfoto's; bij twijfel na een paar weken herhalen.
• Rust en pijnstilling helpen zelden genoeg. Een kopresectie met goede revalidatie geeft bij kleine honden zeer goede vooruitzichten.
• Erfelijk, zonder DNA-test. Vraag de fokker er dus zelf naar.