De ziekte van Addison bij de poedel: signalen, test en behandeling

Je toypoedel eet een paar dagen slecht, braakt een keer en is wat stilletjes. Daarna knapt hij weer op. Een paar weken later gebeurt het opnieuw, en weer zonder duidelijke oorzaak. Zulke vage, terugkerende klachten kunnen van alles zijn. Soms is het de ziekte van Addison. Dierenartsen noemen die ziekte niet voor niets "de grote imitator". In dit artikel lees je wat Addison is, welke signalen je serieus neemt, hoe de diagnose gesteld wordt en hoe een hond er goed mee kan leven.

Wat is de ziekte van Addison?

Bij Addison (officieel hypoadrenocorticisme) maken de bijnieren te weinig hormonen aan. Het gaat vooral om twee hormonen:

• Cortisol helpt het lichaam om met stress om te gaan en houdt onder meer de spijsvertering en de bloedsuiker op peil.
• Aldosteron regelt de balans van zout en kalium, en daarmee de bloeddruk en de hartslag.

Bij de meeste honden met Addison maken de bijnieren van beide te weinig aan. Bij grote poedels wordt een auto-immuunproces als waarschijnlijke oorzaak gezien, maar de precieze oorzaak is niet bekend.

Poedels en Addison: wat weten we?

De poedel staat bekend als ras met een verhoogd risico. Het meeste onderzoek gaat over de grote poedel. In één onderzoek had 8,6 procent van de grote poedels Addison, en de erfelijkheid wordt bij dat ras hoog geschat (Famula e.a., 2003). Voor de toypoedel bestaan geen aparte cijfers. Wel komt "de poedel" zonder maatonderscheid terug in onderzoeken naar rassen die vaak getroffen worden. Wij beweren dus niet dat elke toypoedel risico loopt, maar je kunt de signalen beter kennen dan missen. Meer over de maten lees je in de verschillen tussen de soorten poedels.

Verder valt op:

• De mediane leeftijd bij de diagnose ligt rond de 4 jaar. Er zijn gevallen bekend van 2 maanden tot 14 jaar oud.
• In veel onderzoeken is 60 tot 70 procent van de patiënten een teef. Niet alle onderzoeken vinden dat verschil even duidelijk.
• Er is geen gevalideerde DNA-test. Dat is anders dan bij prcd-PRA, waarop een goede fokker de ouderdieren wel test (zie een goede toypoedel fokker vinden).

De signalen: vaag, en ze komen en gaan

De klachten lijken op die van veel gewone kwaaltjes. Let op patronen, niet op één slechte dag:

• minder eetlust of kieskeurig eten;
• braken en diarree, die soms vanzelf weer overgaan;
• sloomheid, minder zin om te wandelen of te spelen;
• gewichtsverlies zonder duidelijke reden;
• trillen of zwakte;
• soms meer drinken en plassen.

Een belangrijk kenmerk is dat stress de klachten vaak verergert. Denk aan een verhuizing, een logeerpartij in een pension, een lange reis of een avond vuurwerk. Valt je hond juist rond zulke momenten steeds uit, vertel dat dan aan je dierenarts.

Spoed: de Addisoncrisis

Soms ontspoort het plotseling. Bij een Addisoncrisis zakt de bloeddruk weg, stijgt het kalium in het bloed en kan de hartslag gevaarlijk traag worden. De bloedsuiker kan dalen. Een kleine hond heeft weinig reserves, dus dat gaat snel; zie ook voeding en dieet voor poedels. Je ziet een hond die instort, heel zwak is, hevig braakt of diarree heeft, soms met bloed. Dit is levensbedreigend: ga meteen naar de (spoed)dierenarts. Met infuus en hormonen in de kliniek komen de meeste honden er goed doorheen.

Hoe stelt de dierenarts de diagnose?

Vaak geeft een gewoon bloedonderzoek al een eerste hint, zoals een verstoorde verhouding tussen natrium en kalium of een bloedbeeld dat bij een zieke hond eigenlijk niet past. Die afwijkingen zijn niet specifiek genoeg. De diagnose wordt bevestigd met een ACTH-stimulatietest. De dierenarts neemt bloed af, geeft een injectie met synthetisch ACTH (het signaal dat de bijnieren normaal aanzet) en neemt na één tot twee uur opnieuw bloed af. Stijgt het cortisol daarna nauwelijks, dan is de diagnose rond. Een lage basiswaarde van cortisol kan Addison eerst ook al uitsluiten of waarschijnlijker maken.

De behandeling: levenslang, maar goed te doen

Addison is niet te genezen. De ontbrekende hormonen worden vervangen:

• Aldosteron vervangt de dierenarts meestal met een injectie met desoxycortonpivalaat (DOCP), om de paar weken. Dit middel heeft sinds 2015 een Europese vergunning en is in Nederland op recept verkrijgbaar. Een alternatief is dagelijks een tablet fludrocortison.
• Cortisol krijgt je hond meestal elke dag als een kleine dosis prednisolon.

In de eerste maanden volgen vaak om de paar weken bloedcontroles om de dosis goed te zetten. Daarna is dat meestal elke 3 tot 6 maanden. Op voorspelbaar stressvolle dagen, zoals een pension of een andere ziekte, adviseren specialisten om de dosis prednisolon tijdelijk te verdubbelen. Spreek dat altijd vooraf met je eigen dierenarts af. Een tablet gaat het makkelijkst naar binnen met een likje pillenpasta, en met een weekpillendoos sla je geen dag over.

Het goede nieuws: met een vroege diagnose, trouw medicijnen en regelmatige controles noemen specialisten het vooruitzicht uitstekend. Veel honden hebben een normale kwaliteit van leven en een normale levensduur (zie levensverwachting van de toypoedel).

Praktisch: kosten, verzekering en oppas

• Kosten: een levenslange behandeling met medicijnen en bloedcontroles loopt op. Kijk bij het afsluiten van een verzekering of chronische aandoeningen gedekt blijven; zie een toypoedel verzekeren.
• Oppas en pension: geef een briefje mee met de medicatie, de dosis voor stressdagen en het nummer van je dierenarts. Een gegraveerde penning met "Addison, medicatie" helpt als je hond ooit wegloopt.
• Op reis: neem altijd genoeg medicijnen mee en weet waar de dichtstbijzijnde dierenarts zit; meer in reizen met je toypoedel.

Kort samengevat

• Bij Addison maken de bijnieren te weinig cortisol en meestal ook aldosteron aan.
• Het meeste onderzoek gaat over de grote poedel; voor de toypoedel zijn er geen aparte cijfers, maar het ras staat in de risicolijsten.
• De klachten zijn vaag, komen en gaan en worden vaak erger bij stress. Een crisis met instorten of hevig braken is een spoedgeval.
• De ACTH-stimulatietest bevestigt de diagnose.
• Met levenslange hormoonvervanging en controles is het vooruitzicht uitstekend.

Meer over de ziekten waar je bij dit ras op let, lees je in toypoedel en gezondheid. Dit artikel vervangt geen dierenarts: twijfel je, laat je hond dan nakijken.